در این مجموعه موعظهها، در حال مطالعه و بررسی شخصیت و کار روحالقدس هستیم. روحالقدس یکی از سه شخص تثلیث است که عدهای اغلب او را نادیده میگیرند و عدهای کارهایی را به او نسبت میدهند که اصلاً به روحالقدس ربط ندارد. ما دربارۀ کفر به روحالقدس صحبت کردیم، دربارۀ محزون کردن روحالقدس، دربارۀ خاموش کردن روحالقدس صحبت کردیم، و حتی به دیدۀ تحقیر نگاه کردن به روحالقدس صحبت کردیم. ما همۀ اینها را بررسی میکنیم تا به شما نشان بدهیم اوضاع از چه قرار است، تا متوجه بشویم که چقدر مهم است درک درست و سالمی از روحالقدس داشته باشیم. اکنون، به ادامۀ این مطالعه میپردازیم و باز هم به سراغ رسالۀ رومیان فصل ۸ میرویم که برای این مجموعه پیغامهای ما به یک لنگر میماند. البته من فقط به بررسی رومیان فصل ۸ بسنده نمیکنم. در همۀ این سالها، روش موعظۀ من به همین شکل بوده است. تلاش من این است که در این فصل به نکتههایی بپردازم که نقش مهمی در درک ما از خدمت روحالقدس دارند. چرا مهم است که ما خدمت روحالقدس را درک کنیم؟ چرا این موضوع مهم و حیاتی است؟ چون شما، ایمانداران، معبد روحالقدس هستید. شما در روحالقدس تعمید یافتید. شما در بدن مسیح جای دارید. روحالقدس در شما ساکن است و در شما زندگی میکند. به ما حکم شده از روحالقدس پُر باشیم، به روح رفتار بکنیم، عطایای روحالقدس را با امانت و وفاداری به کار ببریم، و حرمت روحالقدس را نگه بداریم. این درست و بِجا است که بگوییم روحالقدس قدرت و قوت زندگی روحانی شما است. از اینرو، بسیار مهم است که در مقابل همۀ کارهایی که به دروغ به روحالقدس نسبت میدهند، ما خدمت راستین روحالقدس را درک بکنیم.
این روزها، که به این فکر میکنم چطور میتوانیم خدمت کامل روحالقدس را در زندگی خودمان درک بکنیم، متوجه شدم بهترین راه درک خدمت روحالقدس در زندگی ایمانداران این است که خدمت روحالقدس را در زندگی عیسی مسیح، در زندگی خداوند و منجیمان، درک بکنیم. این هدف من است در این پیغام. به این منظور، به رسالۀ رومیان فصل ۸ آیات ۱۲ و ۱۳ میپردازیم. روحالقدس یار و همراه جدانشدنی عیسی مسیح است. یکی از نویسندگان در این باره گفته است: «از رَحِم، تا قبر، تا تخت سلطنت.» بله، همۀ فعالیتهای زندگی خداوند عیسی مسیح، همۀ عملکردهای زندگی او، از تولد تا مرگ، تا رستاخیزش، تا صعودش، همگی در حضور تمامعیار و به قدرت کامل روحالقدس انجام شدند. ما اغلب دربارۀ این واقعیت صحبت میکنیم که مسیح سرمشق ما است، او تنها کسی است که برای ما نمونه میباشد. به گفتۀ پولس، «اقتدا به من نمایید، چنان که من نیز به مسیح میکنم.» منظور این است که درک شخصیت مسیح و زندگی او راه و رسم زندگی را به ما نشان میدهد. البته من نمیشنوم که این روزها کسی چندان دربارۀ خدمت روحالقدس در زندگی خداوند عیسی مسیح حرفی بزند، حال آنکه، بهترین راه درک زندگی مسیحی این است که درک بکنیم مسیح به خاطر خدمت روح خدا به گونهای زندگی کرد که برای ما سرمشق باشد. حالا شما هم باید متوجه باشید که روحالقدس در شما زندگی میکند و شما هم میتوانید همان راه و رسم زندگی عیسی مسیح را پیش بگیرید. او نمونۀ کسی است که زندگیاش در اختیار روحالقدس است، نمونۀ زیستن به قوت روحالقدس است. عیسی مسیح به کمال به ما نشان میدهد زندگی در روح یعنی چه.
الان لازم است به ابتدای ماجرا برویم، یعنی انجیل لوقا فصل ۱ و آیۀ ۲۶. «در ماه ششم، جبراییل فرشته از جانب خدا به منطقهای از جلیل، که ناصره نام داشت، فرستاده شد، نزد باکرهای نامزد مردی به نام یوسف، از خاندان داوود. نام آن باکره مریم بود.» مریم باکرهای دوازده یا سیزده ساله و نامزد یوسف بود. یوسف و مریم، هر دو، از خاندان داوود بودند. فرشته حامل یک پیغام بود. «پس فرشته نزد او داخل شده، گفت: سلام بر تو ای نعمترسیده، خداوند با تو است.» یک ملاقات آسمانی صورت میگیرد که قبلاً مانند آن اتفاق نیفتاده بود. مریم یِکه میخورد، گیج میشود و میخواهد بداند که چه خبر است. فرشته در آیۀ ۳۰ میگوید: «ای مریم، ترسان مباش، زیرا که نزد خدا نعمت یافتهای و اینک حامله شده، پسری خواهی زایید و او را عیسی خواهی نامید. او بزرگ خواهد بود و پسر حضرت اعلا نامیده میشود و خداوند خدا تخت پدرش داوود را بدو عطا خواهد فرمود و او بر خاندان یعقوب تا به ابد پادشاهی خواهد کرد و سلطنت او را نهایت نخواهد بود.» فرشته میگوید تو مادر ماشیح خواهی بود، او که پسر خدا است، منجی عالم است. همۀ اینها برای مریم حیرتآور و خارج از درک و تصور او است. ولی اولین مشکلی که بیدرنگ به چشم او میآید این است که میگوید: «چگونه باردار میشوم؟ من که شوهر ندارم و هنوز باکرهام.» او دختری واقعگرا است. همهچیز در نظرش عالی است، جز اینکه میداند باکره است. سپس فرشته به او میگوید: «روحالقدس بر تو خواهد آمد و قوت حضرت اعلا بر تو سایه خواهد افکند.» در این جمله، هر دو عبارت هممعنا هستند، قوت حضرت اعلا همان روحالقدس میباشد. روحالقدس قدرت خدا است، روآخِ خدا است. حتماً موعظۀ قبلی را به یاد دارید که گفتیم روحالقدس نیرو و انرژی و قدرت نافذ خدا است. وقتی روحالقدس بر تو، ای مریم، نازل بشود، با حضور شخصی او قدرت حضرت اعلا بر تو سایه خواهد افکند و بر تو گسترده خواهد شد. آیا این صحنه برای شما آشنا نیست؟ در زمان آفرینش جهان، روحالقدس زمین تُهی و بایر و بیشکل را که خدا در آستانۀ شکل دادن به آن بود در بر میگیرد و بر سطح آبها حرکت میکند و گسترده میشود و به عالم هستی حیات میبخشد و جهان خلقت را در شش شبانهروز میآفریند. به همین شکل، با همان عملکرد آفرینش در خلقت جهان، با همان قدرت آسمانی، روحالقدس نازل میشود و قدرت الهی بر مریم میگسترد. به این دلیل، یعنی به دلیل حضور روحالقدس و قدرت حضرت اعلا، این کودک مقدس پسر خدا نامیده میشود. تو، ای مریم، که هنوز باکره هستی، به قدرت آفرینش روحالقدس صاحب کودکی خواهی شد که انسان در آن دخالتی ندارد. این عمل آفرینش الهی است و این کودک پسر خدا خواهد بود. این کودک مقدس خواهد بود. جسم گرفتن پسر خدا، به دنیا آمدن پسر خدا در کالبد انسان، کار روحالقدس است. تولد عیسی مسیح کار روحالقدس است. حتی، مهمتر از آن، او که مسیح است، پسر خدا، هم خدا و هم انسان، بسته شدن نطفۀ او در رَحِم مریم کار آفرینشگر روحالقدس است. از آن لحظه، حضور روحالقدس هرگز عیسی مسیح را ترک نمیکند. در آن نه ماه در رَحِم، و در سراسر دوران زندگی و تا صعودش به آسمان، روحالقدس یار و همراه همیشگی و جداناپذیر آن یگانه کسی است که در کالبد انسان به زمین آمد، یعنی پسر خدا. او مقدس به دنیا آمد.
بعد، به دوران نوجوانی و جوانی عیسی مسیح میرسیم و شما میپرسید: «آن سی سال چطور؟ از دوران کودکی و نوجوانی تا شروع خدمتش چطور؟ زندگی عیسی مسیح در آن سی سال چطور گذشت؟» بسیار خوب، ما گوشهچشمی از آن را میبینیم. ما فقط از یک رویداد باخبر میشویم که مربوط به دوازده سالگی عیسی است که او به همراه والدینش به معبد میرود. این درست است که فقط از همین یک ماجرا باخبریم، ولی، اگر به فصل بعدی در انجیل لوقا بروید، با توصیف کل دوران زندگی عیسی آشنا میشوید. در فصل دوم انجیل لوقا آیۀ ۴۰، در توصیف عیسی مسیح میخوانیم: «و طفل نموّ کرده، به روح، قوی میگشت و از حکمت پُر شده، فیض خدا بر وی میبود.» بعد، به آیۀ ۴۹ میرسیم که میفرماید عیسی میداند خدا پدرش است. الهیات او در ذهنش روشن و شفاف است و میداند که باید در خانۀ پدرش باشد و امور پدرش را بهجای بیاورد. آیۀ ۵۲ میفرماید: «و عیسی در حکمت و قامت و رضامندی نزد خدا و مردم ترّقی میکرد.» با اینکه فقط از یک موقعیت در زندگی عیسی در سن دوازده سالگی باخبر میشویم، همین یک ماجرا توصیفگر کل دوران نوجوانی و جوانی او میباشد. دوباره به این کلام توجه بکنید: «نموّ کرده، به روح، قوی میگشت و از حکمت پُر شده، فیض خدا بر وی میبود و میدانست که باید در امور پدر خود باشد و در حکمت و قامت و رضامندی نزد خدا و مردم ترّقی میکرد.» اما این ویژگیها محصول چه قدرتی بودند؟ پاسخ این پرسش را در عهدعتیق پیدا میکنید. فصل یازدهم از کتاب اشعیا توصیفگر نبوت زیبایی دربارۀ آمدن ماشیح موعود است. اشعیا در فصل یازده آیۀ ۱ میفرماید: «نهالی از تنۀ یَسا بیرون آمده، شاخهای از ریشههایش خواهد شکفت.» یَسا پدر داوود است و ماشیح، که از خاندان داوود و از نوادگان داوود است، از نسل یَسا میآید، شاخهای که از ریشههایش میوه به ثمر میرسد. این یک نبوت مسیحایی است. حالا به این جمله توجه بکنید: «و روح خداوند بر او قرار خواهد گرفت.» حتی، اگر از دوران زندگی عیسی یا رویدادهای زندگی او خبر نداشته باشیم، میدانیم که این جمله جملهای قاطع و معتبر و سرنوشتساز دربارۀ عیسی مسیح است که اشعیا اینجا بیان میکند. این روح خدا، که اشعیا دربارۀ آن مینویسد، دقیقاً «روح حکمت و فهم و روح مشورت و قوت و روح معرفت و ترس خداوند است. خوشی او در ترس خداوند خواهد بود.» پس دوران رشد و بلوغ عیسی، قوت او، حکمت او، دانش او، فیض خدا که بر او قرار دارد، همگی، نتیجۀ مستقیم این واقعیت است که از همان ابتدای بسته شدن نطفۀ او و در سراسر سالهای زندگیاش، روح خداوند بر عیسی مسیح قرار دارد، روحالقدس بر او قرار دارد. فصل چهل و دوم کتاب اشعیا، که نبوت دیگری دربارۀ مسیح موعود است، میفرماید: «اینک، بندۀ من که او را دستگیری نمودم و برگزیدۀ من که جانم از او خشنود است، من روح خود را بر او مینهم.» این آیه اشاره به خدمتگزار رنجدیدۀ خداوند است.
حالا باید این را هم درک بکنیم که وقتی عیسی مسیح در کالبد انسان به زمین آمد، داوطلبانه و به اختیار خودش صفتهای الهی خویش را به کار نبرد و خودش را کاملاً تسلیم خدا نمود و غلام خدا گشت. عیسی خودش را از همۀ امتیازها و اختیارهای الهی خالی نمود و به شکل یک خدمتگزار به زمین آمد. او خودش را تمام و کمال تسلیم تدبیر و برنامهریزی پدر نمود، اما همۀ اینها را به قدرت روحالقدس انجام داد. هر آنچه در زندگی عیسی مسیح روی میدهد ثمرۀ کار روحالقدس است. ثمرۀ کار روحالقدس است هر آنچه در زندگی او روی میدهد که هم خدا و هم انسان است، در او که حکمت مجسم است، دانش مجسم، فیض مجسم، در او که در کالبد انسان تدبیر و برنامهریزی پدر را کاملاً درک میکند. همۀ اینها حاصل کار روح حکمت و معرفت و قوت و قدرتی است که در او قرار دارد. پس در هنگام بسته شدن نطفۀ عیسی و در سراسر سالهای زندگیاش، روح خدا منبعی است که او را به جایگاهی میرساند که خدا مقدّر نموده است. روحالقدس شخصیت عیسی مسیح را شکل میدهد، چون عیسی مسیح مطیع قدرت روحالقدس است تا داوطلبانه از صفتهای الهی خودش استفاده نکند و اجازه بدهد روحالقدس او را شکل بدهد و به قالبی دربیاورد که مطابق با برنامهریزی پدر آسمانی است. این کار روحالقدس است که در عیسی مسیح رشد و بلوغ روحانی بار میآورد و ما آن را در انجیل لوقا فصل ۲ میخوانیم.
پس از آن سالهای آمادگی، نخستین رویدادی که باید به آن توجه بکنیم شروع خدمت عمومی عیسی مسیح است، در فصل اول انجیل مرقس. انجیل مرقس فصل ۱ بیانگر رویداد بسیار مهمی است. در انجیل مرقس فصل ۱ آیۀ ۱۰، وقتی یحیی تعمید دهنده عیسی را تعمید میدهد، «چون از آب برآمد، در ساعت، آسمان را شکافته دید و روح را که مانند کبوتری بر وی نازل میشود.» روحالقدس کبوتر نیست. در اینجا، کبوتری فرود نیامد. اشکالی ندارد که شما در خانهتان کبوتری داشته باشید که نماد روحالقدس باشد. ولی این را بدانید که روحالقدس هرگز کبوتر نبوده و هیچگاه به شکل کبوتر نازل نشد. روحالقدس به شکلی که به چشم همه قابل دیدن بود بر عیسی قرار میگیرد، مانند زمانی که یک کبوتر، آرام و آهسته، بر شانۀ یک نفر مینشیند. منظور این است که روحالقدس نازل شد، همچون کبوتری که از آسمان پایین میآید و بر شانۀ کسی مینشیند. این فقط یک تشبیه یا استعاره است. در اینجا، روحالقدس بر عیسی نازل میشود. البته روحالقدس همواره با عیسی بود، از زمان بسته شدن نطفهاش با او بود. روحالقدس کار خودش را در زندگی عیسی ادامه میدهد و شخصیت او را شکل میدهد. اما، در آن لحظۀ تعمید، روحالقدس نازل میشود. ولی معنیاش چیست، این نازل شدن روحالقدس حاکی از چه واقعیتی است؟ اول از همه، حاکی از تصدیق آسمانی است. آیۀ ۱۱ میفرماید: «آوازی از آسمان در رسید که تو پسر حبیب من هستی که از تو خشنودم.» این بیانیۀ رسمی اعلام میکند این مرد، عیسی، پسر خدا است. بیانیۀ رسمی دیگری را در آیۀ ۱۵ میخوانیم: «وقت تمام شد،» یعنی انتظار طولانی برای ظهور ماشیح به پایان رسید «و ملکوت خدا نزدیک است،» چون پادشاه آمده است. «پس توبه کنید و به انجیل ایمان بیاورید.» در اینجا، روحالقدس الوهیت عیسی مسیح را تصدیق میکند. پدر الوهیت عیسی مسیح را اعلام میکند. او همان ماشیح است که دیرزمانی است همه منتظرش هستند. او پسر خدا است. او خدمتگزار رنجدیدۀ خداوند است. او برای خدمت مشخصی به شکل خاصی مسح میشود. او آن مسحشده است. «روح خداوند بر من است، زیرا خداوند مرا مسح کرده است تا انجیل را بشارت بدهم.» این فرمودۀ کتاب اشعیا فصل ۶۱ میباشد. اشعیا فصل ۴۲ نیز میفرماید: «روح خداوند بر من است.» بنابراین، روحالقدس یار و همراه همیشگی عیسی مسیح است، یار و همراه که از هم جدا نمیشوند. علاوه بر این، یک بیانیه و تأییدیۀ رسمی و یک نشانۀ مشهود هم اعلام میشود که بدانیم به عیسی مسیح یک خدمت خاص و یک مسح خاص عطا شده است. ما این خدمت خاص را در عهدعتیق درک میکنیم آن زمان که داوود در مزمور ۵۱ دعا میکند: «روح خود را از من مگیر،» منظورش این نیست که «خدایا روحالقدس را از من مگیر، چون روحالقدس از زندگی روحانی من بیرون رفته است.» حتی ایمانداران عهدعتیق به وسیلۀ روحالقدس تقدیس میشدند. داوود میگوید: «روح خود را از من مگیر،» به آن معنا که «مسح من، خواندگی مخصوص برای خدمت مخصوص را از من مگیر.»
بنابراین، این روحالقدس است که بر بدن مریم گسترده میشود و با معجزۀ الهی نطفه را در رَحِم مریم شکل میدهد و با حضورش در رَحِم او آن جنین را رشد میدهد و در لحظۀ تولد و در سراسر زندگی عیسی همراه او میباشد تا او به یگانه ماشیح تبدیل بشود، به یگانۀ منجی کامل ما تبدیل بشود، به خدمتگزار کامل خدا، پسر مجسم خدا، در قدوسیت کامل. او پسر مطیع خدا است که روحالقدس کامل و بیعیب او را شکل داده است. علاوه بر کار روحالقدس در وجود عیسی مسیح، حالا، در لحظۀ تعمیدش، مسح روحالقدس بر عیسی قرار میگیرد تا او را برای خدمت خاص برای جهانیان آماده بسازد. رویداد بعدی در خدمت خداوندمان را در آیۀ بعدی میخوانیم، یعنی در انجیل مرقس فصل ۱ آیۀ ۱۲. این رویداد بسیار مهمی است. پس از تعمید عیسی و پس از آنکه پدر آسمانی اعلام میکند او پسر محبوبش است، بیدرنگ، روح او را به بیابان میبرد. به فعل «میبرد» دقت بکنید. وقتی عیسی مسیح چهل روز به بیابان میرود، شیطان او را وسوسه میکند و روحالقدس نیز آنجا حضور دارد. روحالقدس نه فقط هنگام وسوسههای مسیح حضور دارد و نه فقط آنجا حضور دارد که کمکحال مسیح در وسوسههایش بشود، بلکه روحالقدس، خودش، مسیح را به میدان این نبرد میبرد. هر آنچه عیسی مسیح در زندگیاش انجام داد به قوت روحالقدس است. روآخ اِلوهیم [نام خدا در زبان عبری]، نیروی نافذ خدا، در شخص عیسی مسیح در کار است و او را به نبرد و کشمکش با شیطان هدایت میکند. در پایان این ستیزه، به فرمودۀ انجیل متی ۴:۱۰، عیسی مسیح شیطان را از خودش دور میکند. عیسی مسیح شیطان را مغلوب میکند. این روحالقدس است که عیسی مسیح را به این ستیزه میبرد. از یک نظر، روحالقدس برنامهریز این نبرد است. این روحالقدس است که رزمآرایی را ترتیب میدهد و میدان جنگ را طراحی میکند و پادشاه سلحشور، عیسی مسیح، را به جهاد مقدس هدایت میکند. اما چرا روحالقدس چنین کاری میکند؟ تا نشان بدهد عیسی مسیح آسیبناپذیر است، تا پیروزی او را بر شیطان اعلام بکند. آن نبرد و کشمکش در آن بیابان تمام نمیشود. عیسی مسیح در سراسر خدمتش با قلمروی تاریکی مبارزه میکند. در دوران خدمتش، مدت سه سال، هر روز دیوها و ارواح پلید را اخراج میکند و همیشه و همیشه فاتح و پیروز است. در ماجرای وسوسۀ مسیح، روحالقدس او را به بیابان و به نبرد با شیطان میبرد تا قدرت عیسی مسیح را بر قلمروی دشمن ثابت بکند. یک روز، عیسی مسیح بر همۀ قلمروی دشمن غلبه میکند و اسیران دشمن را به ملکوت خودش میآورد. عیسی مسیح شیطان را ابتدا به زنجیر میکشد و سپس او را تا ابد به دریاچۀ آتش میاندازد. روحالقدس عیسی مسیح را واقعاً به میدان جنگ میبرد تا مسیح بر دشمن چیره و فاتح و پیروز بشود و قلمروی شیطان را از دست او بگیرد و آن را جزو قلمروی ملکوت خودش بگرداند.
پس از آن وسوسه، عیسی مسیح خدمت خودش را شروع میکند. اما او خدمتش را چگونه شروع میکند؟ عیسی مسیح خدمت خودش را به گفتۀ لوقا به رسم همیشگی سایر بخشهای زندگیاش آغاز میکند. ابلیس همهگونه عیسی مسیح را وسوسه میکند و ناکام میماند. آنگاه، انجیل لوقا ۴:۱۴ میفرماید: «عیسی به قوت روح به جلیل برگشت.» نکتۀ اصلی اینجا است که مسیح به قوت روح بازمیگردد. آیۀ ۱۵ میفرماید او در کنیسهها تعلیم میدهد. کل خدمت مسیح به قوت روحالقدس انجام میشود. این روحالقدس است که او را تقویت میکند. این قدرت روحالقدس در توانایی عیسی مسیح در انجام معجزه، در اخراج دیوها، در شفای بیماریها، و در غلبه بر مرگ نمایان است. همۀ این کارها به قدرت روحالقدس انجام میشود. پطرس به این واقعیت شهادت میدهد. پطرس سه سال در کنار عیسی مسیح بود. در کتاب اعمال رسولان ۱۰:۳۸، پطرس به غیریهودیان موعظه میکند و دربارۀ عیسی مسیح سخن میگوید: شما شنیدهاید دربارۀ «عیسی ناصری که خدا او را چگونه به روحالقدس و قوت مسح نمود. که او سِیر کرده، اعمال نیکو بهجا میآورد و همۀ ستمدیدگان ابلیس را شفا میبخشید، زیرا خدا با وی میبود.» خدا عیسی مسیح را با روحالقدس مسح میکند که معنیاش این است که خدا با او است، چرا که روح خدا با او بود. همۀ این آیات و متنها به ما یادآوری میکنند که وقتی عیسی مسیح در کالبد انسان به دنیا آمد، خودش را کاملاً خالی کرد و خودش را کاملاً تسلیم روح خدا نمود تا روحالقدس او را از هر نظر شکل بدهد تا عیسی مسیح همان یگانه قدوس باشد که خدا او را مقدّر نموده بود. همۀ اعمال و همۀ تعالیم عیسی مسیح به قدرت آن کسی است که روح حقیقت نام دارد. عیسی مسیح، بارها و بارها، روحالقدس را روح حقیقت مینامد. وقتی عیسی مسیح مردم را شفا میداد، به قدرت روحالقدس بود. وقتی عیسی مسیح ارواح پلید را اخراج میکرد یا طوفان را آرام نمود، به قدرت روحالقدس بود. به همین دلیل است که وقتی سران یهود در انجیل متی فصل ۱۲ میگویند: «تو به قدرت شیطان این کارها را میکنی،» مسیح میفرماید: «شما به من کفر نمیگویید، بلکه به روحالقدس کفر میگویید.» عیسی مسیح آن یگانه شخص بدون گناه است، او آن یگانه قدوس است، او تجسم قدوسیت کامل است، او به کمال در روح رفتار میکند، او ثمرۀ روحالقدس را در خودش نمایان میکند، او همۀ عطایای روحالقدس را به کمال دارا میباشد. همۀ اینها به قدرت روحالقدس است. این است زندگی عیسی مسیح، این است خدمت عیسی مسیح.
حتی هنگام مرگش، که عیسی مسیح با صلیب و همۀ جزییاتش روبهرو میشود، این جملۀ عالی و بینظیر در رسالۀ عبرانیان ۹:۱۴ میفرماید: «خون مسیح که به روح ازلی خویشتن را بیعیب به خدا گذرانید.» حتی قدرتی که عیسی مسیح را به باغ جتسیمانی میبرد، حتی قدرتی که موجب میشود عیسی مسیح بتواند عذاب صلیب را تحمل بکند قدرت روحالقدس است. این روحالقدس است که به عیسی مسیح قدرت میبخشد تا اعلام بکند: «نه به خواهش من، بلکه به ارادۀ تو.» این روحالقدس است که به عیسی مسیح قدرت میبخشد تا اعلام بکند: «ای پدر، اینها را بیامرز، زیرا که نمیدانند چه میکنند.» این قدرت روحالقدس است که عیسی مسیح را تا آنجا روی صلیب نگه میدارد که بگوید: «تمام شد.» به قدرت روحالقدس است که عیسی مسیح میفرماید: «ای پدر، به دستهای تو روح خودم را میسپارم.» اما رستاخیزش چطور؟ در رسالۀ رومیان فصل ۱ آیۀ ۳ میخوانیم که پسر خدا به حسب جسم از نسل داوود متولد شد. مریم از خاندان داوود بود. اما به رومیان فصل ۱ آیۀ ۴ دقت بکنیم که میفرماید: «به حسب روح قدوسیت، پسر خدا به قوت معروف گردید از قیامت مردگان.» چه کسی عیسی مسیح را از مردگان قیام داد؟ روحالقدس. روحالقدس عیسی مسیح را از مردگان قیام داد. انتهای فصل ۳ در رسالۀ اول تیموتائوس، به خاطر ساختارش در زبان یونانی، یک سرود زیبا است که بدون شک جزو سرودهای روحانی کلیسای اولیه به حساب میآید، به این مفهوم که این سرّ خداشناسی است، سرّ حیرتانگیز خدا در مسیح، که هم خدا و هم انسان است، که انسان کامل و خدای کامل است. سپس این آیه از رستاخیز مسیح میگوید. این سرودی است در وصف رستاخیز مسیح، از این قرار که او در جسم ظاهر شد. او با بدن جسمانی از مردگان قیام نمود. این رستاخیز جسمانی در روح تصدیق میشود. دوباره این شهادت را میخوانیم که این روحالقدس است که قدرتش عیسی را از مردگان برخیزانید. این قدرت روحالقدس است. شما میپرسید: «بسیار خوب، آیا عیسی مسیح پس از رستاخیزش اختیار را به دست میگیرد؟ آیا او میفرماید: ای روحالقدس، تا همینجا کفایت میکند. تو سهم خودت را انجام دادی. از اینجا به بعد، با من!» برای یافتن پاسخ، به کتاب اعمال رسولان فصل ۱ مراجعه بکنیم. عیسی مسیح چهل روز پس از رستاخیزش به آسمان صعود میکند. چهل روز سپری میشود و شما مشاهده میکنید که در این چهل روز عیسی مسیح به گفتۀ فصل ۱ آیۀ ۳ به چه کاری مشغول است: «در مدت چهل روز، بر ایشان ظاهر میشد و دربارۀ امور ملکوت خدا سخن میگفت.» عیسی مسیح، خودش، موعظه میکرد و تعلیم میداد. حالا به آیۀ ۲ نگاه بکنیم: «تا آن روزی که رسولان برگزیدۀ خود را به روحالقدس حکم کرده، بالا برده شد.» قدرت تعلیم در آن چهل روز از کجا میآید؟ از قدرت روحالقدس میآید. روحالقدس مدت چهل روز عیسی مسیح را قدرت میبخشد. عیسی مسیح به رسولانش حکم میدهد. به عبارتی، او دربارۀ امور ملکوت خدا سخن میگوید. همۀ اینها به قدرت روحالقدس است.
من نمیدانم آیا شما تا به حال به خدمت مسیح و زندگی مسیح به این شکل نگاه کردید یا نه. ولی این واقعاً حقیقت حیرتانگیزی است. آیا واقعاً میتوانید تصورش را بکنید؟ شاگردان مسیح به این روند عادت داشتند. آنها میدانستند که عیسی مسیح همۀ کارهای خدمت خودش را به روحالقدس نسبت میدهد. آنها میدانستند که سران مذهبی یهود کارهای مسیح را به شیطان نسبت میدهند و عیسی مسیح به سران یهود میفرماید: «شما به روحالقدس کفر میگویید.» شاگردان آنجا حضور دارند و این جمله را میشنوند. حتماً به یاد دارید که در تعلیم عیسی مسیح در بالاخانه، او در اشاره به روحالقدس به شاگردانش میفرماید: «او با شما بوده است. این روح راستی با شما میماند و در شما خواهد بود» (انجیل یوحنا فصل ۱۴ آیۀ ۱۷). شما این کلام مسیح را به یاد دارید، ولی ممکن است چندان به این گفته فکر نکرده باشید که مسیح میفرماید: «او با شما میماند، او با شما بوده است.» این یک جملۀ بسیار خاصی است. چگونه روحالقدس به طور مشخص با شاگردان بوده است؟ پاسخ این است که در مسیح روحالقدس با آنها بود. مسیح میفرماید من با شما بودهام و روحالقدس با شما بوده است. چقدر زیبا و شگفتانگیز! شما او را دیدید و دربارۀ او شنیدید. چه تجربۀ شگفتانگیزی! روحالقدس با شما بوده است و حالا عیسی مسیح میفرماید: «روحالقدس در شما خواهد بود» که حتی تجربۀ بهتری است. شما او را در من دیدهاید و حالا او در شما خواهد بود. شما قدرت روحالقدس را در من دیدهاید و حالا همان قدرت در شما ساکن خواهد شد. چه وعدۀ شگرفی! برای همین است که در انجیل یوحنا ۱۶:۷ عیسی مسیح به شاگردانش میفرماید: «رفتن من برای شما مفید است، زیرا، اگر نروم، او [یعنی روحالقدس] نزد شما نخواهد آمد. اما، اگر بروم، روحالقدس را نزد شما میفرستم و او در شما خواهد بود.» راستش را بخواهید، اگر زمانی که عیسی مسیح این را فرمود من آنجا بودم، دلم از شور و شوق و چشمانتظاری غَنج میزد! در کتاب اعمال رسولان فصل ۱ آیۀ ۵، عیسی مسیح میفرماید: «شما، بعد از اندک ایامی، به روحالقدس تعمید خواهید یافت.» چند روز دیگر، روحالقدس میآید! مسیح، پس از رستاخیزش، در آن چهل روز، در انجیل یوحنا فصل ۲۰ آیۀ ۲۲ به شاگردان میفرماید: «روحالقدس را بیابید.» عیسی مسیح به آنها میدمد، همچون قدرتی که بر آنها فرود بیاید. عیسی مسیح در فصل هفتم انجیل یوحنا آیۀ ۳۷ میفرماید: «هر که تشنه باشد نزد من آید و بنوشد. کسی که به من ایمان آورد، چنان که کتاب میگوید، از بطن او نهرهای آب زنده جاری خواهد شد.» باز هم اینجا بحث قدرت است، بحث نیرو است. «اما این را گفت دربارۀ روح که هر که به او ایمان آرد او را خواهد یافت، زیرا که روحالقدس هنوز عطا نشده بود، چون که عیسی تا به حال جلال نیافته بود.» منظور عیسی مسیح این است که نهر جاری و قدرتمندی درون شما جریان خواهد داشت که هنوز صاحبش نیستید، ولی آن را در من دیدهاید. من با شما بودهام و او با شما بوده است. ولی، وقتی من جلال پیدا بکنم، روحالقدس را میفرستم و او در شما خواهد بود. حالا به کتاب اعمال رسولان فصل ۱ برویم تا ببینیم وقتی روحالقدس میآید، چه میشود. آیۀ ۸: «چون روحالقدس بر شما میآید، قوت خواهید یافت.» ما در رسالۀ رومیان فصل ۸ چه حقیقتی را آموختیم؟ «هرگاه کسی روح مسیح را ندارد، وی از آنِ او نیست.» پس، اگر شما ایماندار هستید، روحالقدس را دارید. ما در پیغامهای قبلی همین را گفتیم. بدن شما معبد روحالقدس است. روحالقدس در شما زندگی میکند. در روز پنطیکاست این اتفاق روی داد که عجب رویداد شگفتانگیزی است! فقط چند روز پس از صعود مسیح، این اتفاق روی میدهد. کتاب اعمال رسولان فصل ۲ آیۀ ۱ میفرماید: «چون روز پنطیکاست رسید، به یکدل در یکجا بودند که ناگاه آوازی چون صدای وزیدن باد شدید از آسمان آمد.» ما میدانیم او که آمد چه کسی است: روآخ اِلوهیم. باد شدید و نافذ نماد روحالقدس است. علاوه بر باد شدید و نافذ، زبانههای منقسمشده، مثل زبانههای آتش، نیز بر آنها ظاهر شدند که نماد دیگری از نیرو یا قدرت روحالقدس میباشند. آیۀ ۴ میفرماید: «همه از روحالقدس پُر گشتند.» همۀ آن جماعت از روحالقدس پُر شدند. وعدۀ عیسی مسیح به آنها تحقق یافت. از آن روز به بعد، هر که به عیسی مسیح ایمان میآورد روحالقدس به او عطا میشود و همراه روحالقدس قدرت و قوت نیز از راه میرسد. به همین دلیل است که عیسی مسیح سرمشق و نمونۀ ما است، چون همان اموری را که مسیح شاهد بود که روح خدا در زندگیاش انجام داد روحالقدس در زندگی شما نیز انجام خواهد داد.
اکنون، به بررسی کار روحالقدس بپردازیم. روحالقدس به کالبد عیسی مسیح حیات میبخشد زمانی که او در جسم انسان به دنیا میآید؛ به همین شکل، روحالقدس به ما نیز حیات میبخشد: «باید که از روح متولد بشوید.» این روحالقدس است که به ما تولد دوباره میبخشد. این روحالقدس است که عیسی را در حکمت و دانش و معرفت پرورش میدهد؛ به همین نسبت، این روحالقدس است که ما را از نظر روحانی رشد میدهد. رسالۀ دوم قرنتیان ۳:۱۸ میفرماید: «ما، چون جلال خداوند، جلال مسیح، را مینگریم، از جلال تا جلال به همان صورت متبدل میشویم، چنان که از خداوند که روح است.» روحالقدس ما را رشد میدهد. این روحالقدس است که شما را تعلیم میدهد، او آن مسح از جانب خدا است. این روحالقدس است که شما را در فیض و حکمت و معرفت رشد میدهد. روحالقدس نه فقط کلام خدا را به شما هدیه میدهد، بلکه خودش درون شما آن معلم است که به شما روشنگری میبخشد. او نیرو و عامل رشد روحانی در زندگی شما است. این روحالقدس است که هنگام تعمید عیسی نازل میشود و حالا به گفتۀ رسالۀ اول قرنتیان فصل ۱۲ مسیح به واسطۀ روحالقدس ما را در بدن خودش جای میدهد. ما، در لحظهای که تولد تازه پیدا میکنیم و در بدن مسیح جای میگیریم، در روحالقدس تعمید مییابیم. ما عضوی از بدن مسیح و صاحب همان مسح میشویم که بر عیسی مسیح قرار داشت. آنگاه، همان مسوولیت عیسی مسیح را در جهان به عهده میگیریم. ما در دنیا جلوهگر عیسی مسیح میشویم. او سر ما است و ما بدن او هستیم. ما، که کلیسا هستیم، به نوعی نقش مسیح را به عهده داریم زمانی که در کالبد انسان به دنیا آمد. ما برای خدمتی خاص در دنیا جدا شدیم، همانند مسیح که با تعمید گرفتن به وسیلۀ روحالقدس برای خدمت خاص خودش در دنیا جدا شد. این روحالقدس است که در میانۀ نبرد با شیطان ما را در جادۀ پیروزی پیش میبرد. این روحالقدس است که به ما قدرت میبخشد. ما، با شمشیر روح، بر همۀ نیرنگهای ابلیس و بر همۀ ترفندهای دشمن پیروز میشویم. این پیروزی نه فقط به وسیلۀ شمشیر روح است که همان کلام خدا است، بلکه به قدرت روحالقدس میباشد که در ما زندگی میکند. روحالقدس به ما در وسوسهها پیروزی میبخشد. او یاور و مددکار ما است تا بر وسوسهها غلبه بکنیم. کتابمقدس اینچنین به ما وعده میدهد: «او که در شما است بزرگتر است از آن که در جهان است.»
وقتی عیسی مسیح مصلوب میشود، این روحالقدس است که برای تحمل آن درد و رنج و عذاب به او قدرت میبخشد تا بتواند صلیب را تحمل بکند. حالا او همان روحالقدس است که وقتی ما به خاطر صلیب رنج و سختی میکشیم و جفا میبینیم، به ما قدرت میبخشد. به همین دلیل، پطرس در رسالۀ اول پطرس خاطرنشان میکند که اگر به خاطر نام مسیح رسوایی میکشید، روح فیض و جلال بر شما آرام میگیرد. شما به این دلیل میتوانید رنج و درد و سختی و دشواری زندگی را تحمل بکنید که روحالقدس به شما قوت میبخشد. او روح فیض و جلال است که بر شما آرام میگیرد. وقتی مسیح از قبر برخاست، این روحالقدس بود که او را از مردگان قیام داد. روحالقدس ما را نیز از مردگان قیام خواهد داد. اینجا است که به رسالۀ رومیان فصل ۸ بازمیگردیم. رومیان فصل ۸ آیۀ ۱۱ میفرماید: «اگر روح او که عیسی را از مردگان برخیزانید در شما ساکن باشد، او که مسیح را از مردگان برخیزانید بدنهای فانی شما را نیز زنده خواهد ساخت، به روح خود که در شما ساکن است.» آیا این روال را درک میکنید؟ روحالقدس به شما حیات میبخشد. روحالقدس شما را شبیه مسیح میگرداند. روحالقدس شما را تعمید میدهد. روحالقدس در وسوسهها به شما پیروزی میبخشد. روحالقدس برای غلبه بر شیطان به شما قدرت میبخشد. روحالقدس در سختیها به شما قدرت میبخشد. یک روز، روحالقدس بدنهای فانی شما را از قبر قیام خواهد داد. در این فاصله، روحالقدس یک کار دیگر هم انجام میدهد که کتاب اعمال رسولان ۱:۸ به آن اشاره میکند: «چون روحالقدس بر شما میآید، قوت خواهید یافت و شاهدان من خواهید بود.» روحالقدس برای موعظه نمودن و بشارت دادن به عیسی مسیح قوت داد. او به ما نیز همین قوت را خواهد داد. روحالقدس به ما قدرت میدهد که بشارت بدهیم. اگر به این موضوع شک دارید، اعمال رسولان فصل ۲ را بخوانید تا ببینید چه اتفاقی افتاد. گویا این هدف نهایی روحالقدس است. هدف روحالقدس چیست که به ما حیات میبخشد؟ هدف روحالقدس چیست که ما را شبیه مسیح میگرداند؟ روحالقدس به چه هدفی ما را در بدن مسیح قرار میدهد؟ روحالقدس به چه هدفی به ما پیروزی میبخشد تا بر گناه و شیطان غلبه بکنیم؟ هدف روحالقدس چیست که در سختیها، در رنج و در پیروزی، ما را رشد میدهد و بالغ میکند؟ روحالقدس از همۀ اینها چه هدفی دارد؟ هدف روحالقدس این است که ما شاهدان تأثیرگذار باشیم تا آن مأموریت بزرگ به انجام برسد. حتماً این فرمودۀ عیسی مسیح را به یاد دارید که: «به گوشه و کنار دنیا بروید و انجیل را به همه بشارت بدهید»؟ این تحقق وعدۀ عهدعتیق است که میفرماید ماشیح نور امتها خواهد بود. مزمور ۲ میفرماید خدا امتها را به میراث به او خواهد داد. خواست روحالقدس در نهایت این است که شما را به شاهدانی قوی تبدیل بکند که به جلال مسیح و به قدرت تبدیلکنندۀ انجیل شهادت بدهید. شما پیشدرآمدی از این مهم را در روز پنطیکاست مشاهده میکنید. روحالقدس نازل میشود و بعد چه اتفاقی روی میدهد؟ به فرمودۀ آیۀ ۵، مردمان از هر امت و ملت در زیر آسمان آنجا حاضرند. سپس چه میشود؟ صدای وزیدن باد شدید به گوش میرسد، جمعیت دور هم جمع میشوند و همه میشنوند که آن صد و بیست نفر ایماندار به زبانهای آنها صحبت میکنند. آیا میدانید این نشانۀ چه بود؟ این نشانۀ هدف روحالقدس بود که به خاطر آن در عیسی مسیح و در شما عمل نمود تا آن مأموریت عظیم به انجام برسد و پیغام نجات و رستگاری به دورترین نقاط عالم برسد. در همان لحظهای که روحالقدس در روز پنطیکاست نازل میشود، پیشدرآمدی است بر تحقق این هدف. در آن روز، ناگهان، همۀ حاضران زبانهای محلی خودشان را میشنوند: پارتیان، مادیان، عیلامیان، ساکنان بینالنهرین، یهودیه و کَپَدوکیه، پُنطُس، آسیا، فِریجیه، پَمفلیه، مصر، نواحی لیبی، نواحی قیروان، مسافران از روم، یهودی و نوکیش یهودی، اهالی کِریت، مردمان عرب. همۀ این مردم به زبان خودشان وصف کارهای عظیم خدا را میشنوند، ماجرای نجات و رستگاری عظیم بشر را میشنوند، همه به قوت روحالقدس. روز پنطیکاست پیشدرآمدی از تحقق آن مأموریت بزرگ است. وقتی پدر به پسر وعده میدهد که امتها را به میراث به او خواهد داد، آیا به وعدهاش وفا میکند؟ بسیار خوب، به کتاب مکاشفه مراجعه بکنیم و ببینیم که مردمانی از هر زبان و قبیله و قوم و ملت گرد تخت پادشاهی خدا جمع هستند. حال آنکه، به انجام رسیدن این نبوت و اینکه پدر همۀ امتها را به میراث به پسر خودش خواهد داد، همگی، به وسیلۀ کار روحالقدس است، از طریق ایماندارانی چون من و شما. عجب حقیقت مدهوشکنندهای!
اگر بحث اهمیت و مهم بودن در میان باشد، باید بگوییم که شما قویترین نیرو در جهان هستید تا طرح و تدبیر آفرینندۀ بشر و منجی عالم را به انجام برسانید. خواست روحالقدس در زندگی شما چیست؟ او میخواهد شما را شبیه عیسی مسیح بگرداند. روحالقدس باید در شما کار بیشتری انجام بدهد تا در عیسی مسیح، چون، وقتی شما به دنیا آمدید، کسی نگفت: «بهبه، قدم این نورسیدۀ پاک و مقدس مبارک!» روحالقدس میخواهد شما را از یک جلال به جلال بعدی ببرد و شما را روزافزون به شباهت مسیح تبدیل بسازد. او یک روز شما را از مردگان قیام خواهد داد و شما را دقیقاً شبیه مسیح میگرداند. اما، در این فاصله، روحالقدس به کار در شما مشغول است. حالا شما میگویید: «این که خیلی عالی است. پس من دیگر دست به سینه و راحت و آسوده مینشینم تا روحالقدس کار خودش را انجام بدهد.» بسیار خوب، این حرف شما همان طرز فکر قدیمی است که معتقد است دست روی دست بگذاریم و کاری نکنیم و همۀ مسوولیتها را به گردن خدا بیندازیم. این همان جنبش معروف به «جنبش کِزویک» است. [این جنبش، که در شهر کِزویک انگلستان پایهگذاری شد، معتقد است ایمانداران پس از اینکه نجات مییابند باید ملاقات دیگری با روحالقدس داشته باشند تا بتوانند در مسیر قدوسیت و در رابطۀ عمیقتر با خدا پیشرفت بکنند. بر اساس الهیات این جنبش، این ملاقات دوباره با روحالقدس «برکت دوم» یا «تقدیس شدن کامل» نامیده میشود. این تأکید بر تجربۀ برکت دوباره پس از نجات شبیه الهیات جنبش پنطیکاست است که «به تعمید در روحالقدس» اعتقاد دارند]. خیر، اصلاً هم به این شکل نیست که این جنبش ادعا میکند. به رسالۀ رومیان فصل ۸ آیۀ ۱۲ توجه بکنیم. در پرتوِ کار شگفتانگیز روحالقدس در ما، حالا ما مدیون هستیم، ما یک تعهد داریم. بله، شما یک دِین دارید، شما یک بدهی دارید. در آیۀ ۱۲ واژۀ «مدیون» به معنای «قرض و بدهی» به کار رفته است. اما این قرض و بدهی شما، این دِین شما چیست؟ اینکه بر حسب جسم زندگی نکنیم. شما مدیون جسم نیستید. جسم برای شما چکار میکند؟ کاری که جسم برای شما انجام میدهد این است که اگر شما بر حسب جسم زندگی بکنید، مرگ ابدی در انتظارتان است که این توصیف وضعیت غیرایمانداران میباشد. ولی شما به جسمتان دِین و تعهد ندارید. این یعنی اینکه شما دیگر عذر و بهانهای ندارید، چون قدرت جسم فرو ریخته است. جسم دیگر نیرویی نیست که بر شما مسلط باشد. پس دیگر توجیه و عذر و بهانهای در کار نیست.
شما به روح زندگی میکنید و اگر به روح زندگی میکنید، اعمال جسم را میکشید. شما زنده خواهید بود. به عبارتی، شما حیات دارید. کار ایمانداران چیست؟ کار ایمانداران این است که تهماندۀ اعمال جسم را بکشند. این همان چیزی است که آن را «تهماندۀ گناه» مینامیم. شما میدانید که مانند عیسی مسیح قدوس و بیآزار و بیعیب و از گناهکاران جدا نیستید. شما آن یگانه قدوس نیستید. پس ما باید با گناه بجنگیم. اما، همانطور که خداوند عیسی بر شیطان پیروز است، ما نیز صاحب همان قدرت روحالقدس هستیم. روحالقدس برای ما میجنگد، اما شما هم نمیتوانید دست روی دست بگذارید و کاری نکنید. عهدجدید چنین تعلیمی نمیدهد. در هیچ آیهای از عهدجدید چنین روحیه و رویکردی را پیدا نمیکنید. اعتقاد دست به سینه نشستن و کاری نکردن در کتابمقدس وجود ندارد. در عوض، کتابمقدس تعلیم میدهد تن خود را زبون بسازید و آن را در تسلیم و بندگی بیاورید، مبادا محروم بشوید. این فرمودۀ کتابمقدس است، این گفتۀ پولس است: «من میدوم، من دورِ خودم را به کمال میرسانم، من مشت میزنم، من با همۀ توانم میجنگم، من تا آخرین نَفَس کار میکنم و عرق میریزم و زحمت میکشم.» اینها گفتههای پولس است. او بارها و بارها این گفتهها را بازگو میکند. پس شما هم باید اعمال جسم را بکشید. ما قرار نیست سرخوش و خرّم روی ابرها شناور باشیم! روحالقدس، قوی و توانا، در ما کار میکند و مسوولیت شما این است که با همۀ توانتان، در قوت روحالقدس، تهماندۀ گناه را در زندگی خودتان بکشید. این کار زندگان است. این کار مردمی است که به قدرت روحالقدس پیش میروند.
با هم دعا کنیم.
ای پدر آسمانی، از تو ممنونیم که توانستیم به شماری از این حقایق بپردازیم. البته، در مقایسه با پربار و غنی بودن این حقایق، ما هنوز به عمق آنها نرفتیم. ولی از تو خواهش میکنیم به این مردم عزیز کمک بکنی تا واقعیت خدمت شگفتانگیز روحالقدس را در ما، ایمانداران، به شکلی تازه و نوبرانه درک بکنند. باشد که تو را بیشتر دوست بداریم و تو را بیشتر و پیوستهتر سپاس بگوییم و دعا بکنیم تا به ما فیض ببخشی و ما را پُر کنی و ما را قوت ببخشی. باشد ما هم مانند مسیح ثمرۀ روحالقدس را در خودمان آشکار نماییم. باشد ما هم مانند مسیح عطایای روحالقدس را که به ما بخشیده شده است به کار ببریم. باشد ما هم به خواندگی خودمان وفادار باشیم، چنان که مسیح به خواندگی که روح تو به او بخشید وفادار بود.
ای روحالقدس، از تو خواهش میکنیم به ما کمک بکنی تا پسر را حرمت بگذاریم. این خواست تو است، چنان که ما را شبیه مسیح میگردانی، چنان که تو مسیح را به ما نشان میدهی و ما جلال او را مینگریم. باشد که ما روزافزون شبیه مسیح بشویم و دنیا مسیح را در ما ببیند و شیفته و شیدای او بشود.
ممنون تو هستیم برای همۀ کارهایی که در ما انجام میدهی. ما اصلاً لایق نیستیم، ولی بسیار قدردانیم. باشد که امین باشیم در کشتن تهماندۀ گناه که در ما است تا بتوانیم تو را خشنود بسازیم، و پسر را و پدر را. آمین.
پایان
This article is also available and sold as a booklet.
